ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΚΑΛΕΝΤΖΙΤΗ

άγανο (το)                                   αγκάθι

 

αγκούσα (η)                                δύσπνοια, δυσφορία

 

ακουρμαίνομαι                             ακούω με προσοχή

 

αμπρός (ο)                                   ατμός ζεστού νερού

 

απίστομα                                      μπρούμυτα

 

αποκόβω                                      απογαλακτίζω βρέφος

 

απολυσιά (η)                                ελεύθερη βοσκή ζώων

 

αρούποτος (ο)                            αχόρταγος

 

άχαξε                                           ακούστηκε δυνατά

 

αψιώνω                                       αυξάνω, δυναμώνω

βακούφκο (το)                              κτήμα ή οικόπεδο που ανήκει σε εκκλησίες

ή μοναστήρια

 

βαρβουτσέλι (το)                          το μικρό παιδί

 

βάτεμα (το)                                   η επαφή δύο ζώων για αναπαραγωγή

 

βατσούνια (τα) ή βατσνιά (η)       τα βάτα – αγκάθια

 

βελάν (το)                                     το βελανίδι

 

βελέντζα (η)                                  η φλοκάτη

 

βίτσα (η)                                        λεπτό και ευλύγιστο κλαδί, συνήθως κρανιάς

 

βούρτσος (o)                                 σκαντζόχοιρος

γαζέπ (το)                                      η μπόρα

 

γάνα (η)                                         μαύρισμα από τη φωτιά (η καπνιά)

 

γατσί                                             βρεγμένο (έγινα γατσί – βράχηκα )

 

γέρμα (το)                                     ηλιοβασίλεμα

 

γιόμα (το)                                     το μεσημέρι

 

γκάνιαξα                                       έσκασα , δίψασα  (γκάνιαξα για νερό )

 

γκιζεράω                                      περιπλανιέμαι

 

γκοζαριά (η)                                το μέρος του σώματος πριν τον αυχένα

 

γκοσομανάω                                λαχανιάζω

 

γκούλιαρο (το)                            μεγάλη πέτρα

 

γκούρμπινο (το)                          αναρριχώμενο φυτό

 

γκουρτσιά  (η)                            η άγρια αχλαδιά

 

γκουστέρα (η)                            σαύρα

 

γκουτσπέλι (το)                          μικρό κομμάτι

 

γκριντζέλια (τα)                          κουνάβια

 

γούρα (η)                                   λακκούβα

 

γράβαλο (το)                               τσουγκράνα

 

γρεντιά (η)                                  δοκάρι στέγης σπιτιού

 

γρούδα (η)                                  κουβάρι από νήμα, πράγμα μαζεμένο

διάβα                                            πάμε, ξεκίνα

 

δραγάτς (ο)                                 ο αγροφύλακας

ειδήσματα (τα)                          χρήσιμα πράγματα

ζάβα (η)                                     το κούμπωμα της ζώνης

 

ζαγκανιέμαι                               κουνιέμαι περίεργα, πάω γυρεύοντας

 

ζάρκος (ο)                                 ο γυμνός

 

ζάφτω                                       βαράω , ρίχνω (τ’ ζάφτω μια)

 

ζβάρα                                        σέρνοντας

 

ζγώνω                                       πλησιάζω

 

ζιάκα (η)                                   μάλλινο τσουβάλι

 

ζιαπούρκο (το)                         άσχημο , κακοσχηματισμένο

 

ζιουγκάρ (το)                            λίπωμα εμφανές στο σώμα

 

ζούδ ή ζούδιο (το)                    μικρό ζωύφιο

θαραπαύκα                                ευχαριστήθηκα, ικανοποιήθηκα

 

θειάκο (η)                                  η θεία

κάμα (το)                                  η πολύ ζέστη

 

καπίστρι (το)                            το χαλινάρι

 

κάρκανο (το)                            πολύ καμένο

 

καρκαντσέλια (τα)                   οι καλλικάντζαροι

 

κασάρ (το)                                το κλαδευτήρι

 

κατσιούλα (η)                           η κουκούλα

 

κλιτσνάρ (το)                            η κνήμη

 

κλούρα (η)                                το καλαμποκίσιο ψωμί

 

κοκόσιες (οι)                             καρύδες

 

κοντοτούρτα (η)                       ο σκορπιός

 

κόσα (η)                                    δρεπάνι με μακρύ ξύλο

 

κότσια (τα)                               οι αστράγαλοι

 

κουλιάντζα (η)                          η γρίπη

 

κούμπλο (το)                            το κορόμηλο

 

κούσιαλο (το)                           πολύ ηλικιωμένος άνθρωπος

 

κουσιεύω                                  τρέχω γρήγορα

 

κουσμάρ (το)                            τοπικό φαγητό (με χλωρό τυρί και καλαμποκίσιο

                                                  αλεύρι)

 

κοφτερίδα (η)                           η κοφτερή πέτρα

 

κρεματζλιέμαι                            κρεμιέμαι

 

κριτσπέταλος (ο)                      η μεγάλη φασαρία, ο χαμός

 

κρούνκο (το)                             το παλιόπαιδο

 

κρυώτ (το)                                το κρύο

λαγαρός (ο)                               καθαρός

 

λαρώνω                                     ησυχάζω

 

λέσι                                           πεινασμένος (το ΄ναι λέσ)

 

λιμασμένος (ο)                         ο πεινασμένος

 

λιμπά (τα) ή λιόκια (τα)          τα ανδρικά γεννητικά όργανα

 

λούμπρα (η)                              μεγάλη λακκούβα με λασπόνερα

 

λσιά (η)                                     η πόρτα φράχτη

μανούρ (το)                                     κρύο, παγωμένο  (το ΄ναι μανούρ)

 

μαξούμ (το)                                     το μικρό παιδί

 

μαραγκιάζω                                    μαραίνομαι

 

μαργώνω                                        κρυώνω

 

μαρκάλσμα (το) ή μαρκάλος (ο)   η πράξη αναπαραγωγής των αμνών

 

μάσια (η)                                         εργαλείο για το τζάκι (για το μάζεμα της

στάχτης)

 

μασίνα (η)                                       η ξυλόσομπα

 

μαστραπάς (ο)                                η κανάτα

 

ματζαφλάρ (το)                              κάτι μακρύ

 

μαυλάω                                           φωνάζω τα ζώα για να έρθουν κοντά μου

 

μέρος (το)                                       η τουαλέτα

 

μίντζα (η)                                        πολύ μικρό κομμάτι

 

μόκιασε                                           μούχλιασε

 

μόλτσα (η)                                       ο σκόρος

 

μούκας (ο)                                       ο χαζός

 

μουρζιά (η)                                      θάμνος με πολλά και σκληρά αγκάθια

 

μουρουνιάζω                                   πεισμώνω, κατσουφιάζω

 

μούρσια                                           λερώθηκα (έγινα μούρσια)

 

μουτεύω                                          πλακώνω στο ξύλο

 

μουτζουφλιάζω                               σφαλιαρίζω

 

μούτους (ο)                                     αυτός που δε μιλάει

 

μπαγράτσ (το)                                μικρό δοχείο για βράσιμο στη φωτιά

 

μπασκαλούτα                                 όταν δεν είναι κάποιος στα καλά του (το ΄χει μπασκαλούτα)
μπίμτσα (η)                                   το υπόγειο, το κελάρι

 

μπιστούρα (η)                                η σπηλιά

 

μπλάνα (η)                                     κομμάτι (συνήθως τυριού) με μέγεθος όσο η παλάμη

μπλαρ (το)                                     το μουλάρι

 

μπλέτς (το)                                    ο γυμνός από τη μέση και πάνω

 

μπομπότα (η)                                 το ψωμί από καλαμποκίσιο αλεύρι

 

μπότ (το)                                       πλαστικό μπιτόνι

 

μπούγλα (η)                                  τενεκεδένιο δοχείο για λάδι ή πετρέλαιο

 

μπουμπώθκα                                 πνίγηκα απ’ τον καπνό

 

μπουρτσιασμένα (τα)                   σκασμένα , ξεραμένα χείλη

 

μπούτα (η)                                   Ξύλινο δοχείο, ψηλό και στενό, στο οποίο

                                                     χτυπάνε το  γάλα για να γίνει βούτυρο

 

μπούτσκος (ο)                             χοντροκομμένος

 

μπρέσκα (η)                                 μεγάλος βάτραχος

 

μπρίκια (τα)                                  οι όρχεις

νταβάς (ο)                                        μεγάλο ταψί

 

νταϊρές (ο)                                       το ντέφι

 

ντακούμ (το)                                   μεγάλο κομμάτι

 

ντάνα (η)                                         ο μεγάλος σορός  (μια ντάνα ξύλα)

 

ντερλόχι (το)                                   η δυνατή συνεχόμενη βροχή

 

ντούνα                                             ο βαρύς μαύρος ουρανός

 

ντραβαλιό (το)                                η φασαρία, ο τσακωμός

 

ντραμζάνα (η)                                 μεγάλη γυάλινη μπουκάλα για ποτά

ξεζάρκοτος                                      ο γυμνός

 

ξεκάμπσε                                        εμφανίζεται ξαφνικά, προβάλλει στο δρόμο

 

ξεκολώνω                                       ξεριζώνω

 

ξεσγαλίζω                                       ξύνω με πολύ έντονο τρόπο

 

ξεστροβίνιασα                                ξέσπασα , δεν κάθομαι ήσυχα σε ένα μέρος

 

ξετσάντσα                                      ξεβγήκα

 

ξλιάς (ο)                                         ο ψηλός αδέξιος

 

ξνίθρα (η)                                      στομαχική διαταραχή, ξινίλες

 

ξουρέξια (τα)                                 τα ορεκτικά

παπλαμούδα (η)                             το πολύ πυκνό χιόνι

 

πατίκια (τα)                                   πλεκτά υποδήματα για χρήση μέσα στο σπίτι

 

πατλιά (η)                                       ο κοντός θάμνος

 

πίνγκα (η)                                       λίγδα (έχεις τα μαλλιά πίνγα)

 

πλαμούτζα (η)                                μεγάλη (πατουσα, παλάμη)

 

πλητάρ                                            μούσκεμα

 

πλούντρα (η)                                  η έντονη φαγούρα από επαφή με χόρτα στο

βουνό

πουριά (η)                                      ξύλινη πόρτα στα χωράφια

 

πριτσιάλος (ο)                                το ζευγάρωμα τράγου με κατσίκα

 

πόντζ (το)                                       το βραστό τσίπουρο

 

πρατίνα (η)                                     η προβατίνα

 

πρατσάλες (οι)                                ποπ κορν

 

προγκάω                                         διώχνω με φωνές

 

πυρομάδα (η)                                 φέτα ψωμιού ψημένη (πυρωμένη) στη φωτιά

 

πυροστιά (η)                                   σιδερένια βάση η οποία τοποθετείται πάνω

στη φωτιά  για τη στήριξη αντικειμένων

ραγοβύζ (το)                                 η πιπίλα του μωρού, το μπιμπερό

 

ρεκάζω                                         κλαίω σπαράζοντας

 

ρέτζελο (το)                                  σκισμένο παλιό , κουρέλι

 

ρζαύτ (το)                                     ο κρόταφος

 

ρουπώνω                                      χορταίνω

σιάδ (το)                                       το ίσιωμα, παντελής άγνοια γεγονότος

 

σιαλίδια (τα)                                τα σκουπιδάκια

 

σιαλμύρα                                      πολύ αρμυρό

 

σιαμούτα (η)                                το τσίπουρο που βγαίνει προς το τέλος το

τσίπουρο που βγαίνει προς το τέλος και

ξαναρίχνεται στο καζάνι με τα  νέα σταφύλια

 

σιάρα (η)                                      η βλακεία

 

σιάφαρο (το)                                άσχημη γυναίκα

 

σιούτα (η)                                     κατσίκα χωρίς κέρατα

 

σιούτες (οι)                                   οι βλακείες, τα ψέματα

 

σιούτος (ο)                                    ο ανήμπορος ερωτικά

 

σκαμνιά (η)                                  η μουριά

 

σκάρπα (η)                                   το λεπτό ξερό κλαδί (από πουρνάρι κυρίως)

 

σκελίσματα (τα)                          καλικάτζαροι, κακά πνεύματα των

Χριστουγέννων

 

σκεντάω                                     ενοχλώ

 

σκόπ (το)                                     το ραβδί, το μπαστούνι, ο ξυλοδαρμός

 

σκόρτσια (τα)                              πολύ λερωμένα, μαύρα

 

σκουζμός (ο)                                το κλάμα

 

σκρούμπος (ο)                             κάτι καμένο, καρβουνιασμένο

 

σκτιά (τα)                                     τα ρούχα

 

σλιάχι (το)                                    τσαντάκι για τη μέση

 

σουλντούκο (η)                            η γυναίκα  που γυρίζει από πόρτα σε πόρτα

 

σούμπρο (το)                                η ψίχα του καρυδιού

 

σουργούν (το)                               ρεζίλι

 

σπάκος (ο)                                    ο κοντός

 

στέρα (η)                                      η στέρνα, το πηγάδι

 

στέρφα (τα)                                 θηλυκά ζώα που δε θα γεννήσουν

 

στραγαλίνι (το)                            η καρδερίνα

 

στριγγλέτα (η)                             το γαλοτύρι

 

σφάλαγκας (ο)                             η αράχνη

 

σφαλαγκουνιά (η)                        ιστός αράχνης

 

σφριντζλάω                                 πετάω κάτι μακριά με δύναμη

τζιούμα (η)                                    το ύψωμα, ο λόφος

 

τζίφλια (τα)                                  τα μάτια

 

τραπάτσαλος (ο)                           ο αδέξιος , ο άτσαλος

 

τραπέτς                                          πολύ γλυκό

 

τρίψα (η)                                       κομμάτια ψωμιού τριμμένα στο γάλα

 

τροξός (ο)                                      αυτός που δεν είναι στα καλά του

 

τσαντίλα (η)                                  μαντίλι με αραιή ύφανση μέσα στο οποίο

βάζουν το φρεσκοπηγμένο τυρί για να

στραγγίσει

 

τσάκνα (τα)                                   πολύ λεπτά κλαδιά

 

τσάπος (ο)                                     ο τράγος

 

τσαμπάς (ο)                                   τα μπροστινά μαλλιά του κεφαλιού

 

τσάρκους (ο)                                 μικρό χώρισμα μέσα στη στάνη για μικρά

κατσίκια και αρνιά

 

τσάφκα (η)                                    η κούπα

 

τσάχαλα (τα)                                 μικρά σκουπίδια

 

τσέκλιο (το)                                  σκισμένο, τρύπιο

 

τσεριπιτσίλος (ο)                          η διάρροια

 

τσιάφ (το)                                      η πάχνη

 

τσόπνα (η)                                     παγίδα για πουλιά με επίπεδη πέτρινη πλάκα

με μηχανισμό μόλις το πουλί πάει από κάτω

τσιουκάν (το)                                κουδούνι ζώου

 

τσουπρί (το)                                  μακρύ ξύλο

φανταλιά (η)                               απότομη ζαλάδα , αδιαθεσία

 

φασμακώνω                                ασελγώ

 

φέστας (ο)                                   αυτός που λέει βλακείες, ψέματα

 

φέστες (οι)                                  βλακείες, ψέματα

 

φουλτάκα (η)                              μεγάλο σπυρί με πύον, φουσκάλα

 

φουλτάκιασα                              πρήστικα

 

φτχάω                                          πετυχαίνω τον στόχο

 

φυλλιρούδια (τα)                        στενόμακρα κομμάτια υφάσματος από ρούχα

που  σκίστηκαν

χάβδα                                           με ανοιχτά τα πόδια

 

χαλέπετο (το)                               ο άσχημος, το μπάζο

 

χαλιάς (ο)                                     σάρα, πλαγιά με χαλίκια

 

χαμόρακας (ο)                             ο τυφλοπόντικας

 

χαντούμς (ο)                                ο ανίκανος

 

χειρόξυλο (το)                             το λεπτό ξύλο για το άναμμα της φωτιάς

 

χλιόπα (η)                                    μεγάλο βατράχι που βγαίνει το βράδυ μετά τη

βροχή